Assoc. Prof. Dr. Mithat DURAK Clinical Psychologist

Future of mankind is dependent on academic studies surrounded with ethical values. The future independent from science creates fear only.
Mithat DURAK, 05.02.2009, Bolu

TÜBİTAK 1001 PROJESİ: Kurumsal Bakım Hizmeti Alan ya da Ev Ortamında Yaşamlarına Devam Eden Yaşlı Bireylerde Depresyon Düzeyini Belirleyen Bireysel ve Çevresel Etkenlerin Yapısal Eşitlik Modeli ile Test Edilmesi

ÖZET

Dünyada ve ülkemizde toplumdaki yaşlı nüfusunun artacağına yönelik öngörüler yaşlıların biyo-psiko-sosyal sorunlarının araştırılmasını ve çözüm yollarının bulunmasını zorunluluk haline getirmiştir. Yaşla birlikte sıklığı ve şiddeti artan fiziksel sağlık sorunlarına, psikolojik sorunlar eşlik etmektedir. Depresyon, yaşlı bireylerde çok sık görülmesine ve dramatik sonuçlara yol açmasına rağmen, yaşlının sağlık durumu değerlendirilirken sıklıkla gözden kaçmaktadır. Değerlendirme sırasında, yaşlılarda depresyon belirtileri olabilecek bulgular yaşlanmanın doğal ve kaçınılmaz bir sonucu olarak görülmekte ya da depresyon belirtileri fiziksel sağlık sorunlarının belirtileri olarak ele alınmaktadır. Diğer yaş gruplarında görülen depresyondan farklı olarak, duygulanımın yanı sıra bilişsel ve somatik belirtilerle kendini gösteren ileri yaş depresyonunu etkileyen çevresel ve bireysel etkenlerin araştırılması bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Yanı sıra, bu çalışmada, ileri yaş depresyonunu açıklayacak çevresel ve bireysel etkenleri içeren modellemeler geliştirmek amaçlanmıştır. Araştırmada; sosyo-demografik özelliklerin, ev ya da huzurevi yaşamına özgü etkenlerin, sağlıkla ve fonksiyonel bağımsızlıkla ilgili etkenlerin, yakın ve uzak zamandaki yaşam olaylarının, algılanan sosyal desteğin, başetme yollarının, benlik saygısının ve duygudurumun ileri yaş depresyonu ile ilişkisi araştırılmıştır. Gizlilik ve gönüllülük esası gözetilerek etkileşimsel bir görüşme sonrasında 1770 yaşlı bireyden (846 evdeki ve 924 huzurevindeki yaşlı birey) veri toplanmıştır. Katılımcılara; Demografik Bilgi Formu, Yaşlılar için Depresyon Ölçeği, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği, Başetme Yolları Ölçeği, Olumlu Olumsuz Duygudurumu Ölçeği uygulanmıştır. Veriler, bağımsız gruplar t-testi, varyans analizi, çoklu regresyon ve yapısal eşitlik modeli ile analiz edilmiştir. Depresyon düzeyi yaşam yerine göre farklılaşmamaktadır. Huzurevinde kadınlar ve erkekler arasında depresyon farkı gözlenmez iken; evdeki kadınlar erkeklere göre daha depresif çıkmıştır. Evli olma, eşle birlikte yaşama, fiziksel sağlığının yerinde olması, hastalığın seyrini olumlu algılama, evden memnuniyet, evde ihtiyaçlarını karşılayabilme, huzurevi memnuniyeti, huzurevinden aileyi ziyarete gidebilme imkânı, huzurevinde yaşlının ziyaret edilmesi, depresyondan koruyucu bireysel ve çevresel etkenler olarak gözlenmiştir. Fiziksel ve psikolojik bağımsızlık, yüksek düzeyde algılanan sosyal destek, planlı problem çözme, sorunlardan kaçınma, yüksek düzeyde benlik saygısı ve olumlu duygudurum depresyondan koruyucu bireysel özellikler olarak gözlenmiştir. Stresli yaşam olaylarına maruz kalma ve olumsuz duygudurum depresyon düzeyini arttırmaktadır. Yapısal Eşitlik Modeli analizlerinde; algılanan sosyal destek ile depresyon arasındaki ilişkide farklı değişkenlerin aracı rolü test edilmiştir. Bulgular ilgili literatür eşliğinde tartışılmıştır.

 

Anahtar Kelimeler: Yaşlı, İleri-Yaş Depresyonu, Algılanan Sosyal Destek, Başetme, Duygudurum, Benlik Saygısı, Fonksiyonel Bağımsızlık, Yapısal Eşitlik Modellemesi